Način na koji osoba reaguje na osećanja anksioznosti mogao bi da igra jednako važnu ulogu u razvoju kliničke anksioznosti kao i sam intenzitet anksioznosti. Prema novom istraživanju objavljenom u časopisu Journal of Clinical Psychology, psihološka nefleksibilnost je usko povezana sa verovatnoćom da će osoba razviti jedan ili više anksioznih poremećaja tokom života. Nalazi sugerišu da učenje prihvatanja anksioznih osećanja i prilagođavanje njima može biti korisna strategija za ublažavanje problema sa mentalnim zdravljem.
Iz evolutivne perspektive, anksioznost ima zaštitnu funkciju. Ova emocija podstiče ljude da predvide potencijalne pretnje i preduzmu preventivne korake kako bi preživeli. Bežanje od opasnog predatora uključuje strah, dok izbegavanje mesta na kojima bi se taj predator mogao kriti uključuje anksioznost. Obe reakcije na kraju doprinose opstanku u neprijateljskom okruženju.
Slično fizičkom detektoru dima, sistem za otkrivanje pretnji u ljudskom mozgu osmišljen je tako da aktivira alarm kako bi zaštitio osobu. Biološki gledano, potencijalna šteta od ignorisanja detektora dima koji povremeno daje lažne uzbune mnogo je veća od štete koja nastaje ako ga držimo stalno spremnim za upozorenje. Ljudska vrsta ne bi evoluirala tako da odbaci strategiju koja u proseku povećava šanse za opstanak. Zbog toga su naši mozgovi prirodno skloni pojačanom uočavanju pretnji i ponašanjima usmerenim ka sigurnosti.
Uprkos svojoj evolutivnoj korisnosti, anksioznost u savremenom životu može postati veoma ometajuća. Osoba koja brine da bi mogla da izgubi posao može provoditi previše vremena proveravajući svoj rad, što paradoksalno povećava rizik od grešaka. Ovaj paradoks naveo je istraživače da ispitaju da li prelazak iz normalne anksioznosti u klinički poremećaj zavisi od toga kako osoba reaguje na te unutrašnje signale upozorenja. Psiholog i istraživač Max Z. Roberts sa Univerziteta u Albaniju i Univerziteta Djuk, zajedno sa svojim kolegama, pretpostavio je da bi psihološka nefleksibilnost mogla biti ključni faktor.
Psihološka nefleksibilnost javlja se kada osoba ima poteškoće da se prilagodi neprijatnim mislima i emocijama. Umesto da doživi anksiozna osećanja i zatim odluči kako da postupi u skladu sa situacijom, nefleksibilan odgovor obično podrazumeva krute pokušaje izbegavanja nelagodnosti. Na primer, osoba može svaki put napustiti društveni događaj čim oseti nervozu. Nasuprot tome, psihološka fleksibilnost omogućava osobi da oseti istu tu nervozu, ali da ipak ostane na događaju ako je to u skladu sa njenim ličnim ciljevima.
Ovaj pristup polazi od toga da sva anksiozna stanja dele zajednički osnovni mehanizam, umesto da se posmatraju kao potpuno odvojene bolesti. Opsesija čistoćom i intenzivan strah od visine na prvi pogled izgledaju veoma različito. Međutim, oba predstavljaju funkcionalno slične pokušaje izbegavanja percipiranih pretnji. Procena načina na koji osoba reaguje na te pretnje mogla bi da otkrije zajednički put nastanka mnogih različitih anksioznih poremećaja.
Prethodne studije pronašle su vezu između ovakvog rigidnog izbegavanja i kliničke anksioznosti, ali su se često oslanjale na starije upitnike. Ti stariji alati za procenu kritikovani su zato što su mešali psihološku nefleksibilnost sa opštom emocionalnom uznemirenošću. Da bi ispravili to preklapanje, Roberts i njegov tim odlučili su da koriste noviji i precizniji psihološki upitnik kako bi ispitali odnos između mentalne rigidnosti i anksioznosti.
Istraživači su najpre uključili uzorak od 265 odraslih osoba iz opšte populacije, koje su regrutovane putem društvenih mreža i profesionalnih organizacija za mentalno zdravlje. Učesnici su popunili niz onlajn upitnika osmišljenih da mapiraju njihove profile mentalnog zdravlja. Anketama je od njih traženo da procene nivo anksioznosti tokom prethodne sedmice, kao i stepen svoje psihološke nefleksibilnosti tokom prethodne dve sedmice. Takođe su navodili da li im je ikada tokom života dijagnostikovan anksiozni poremećaj ili opsesivno-kompulzivni poremećaj, čime je dobijen ukupan broj njihovih dijagnoza.
Istraživački tim koristio je statističke modele kako bi pronašao obrasce u prikupljenim podacima. Utvrđeno je da su izraženiji simptomi anksioznosti povezani sa većom verovatnoćom postojanja anksioznog poremećaja, što je bilo u skladu sa njihovim početnim očekivanjima. Međutim, čak i nakon što su matematički kontrolisali uticaj težine simptoma, psihološka nefleksibilnost ostala je snažno povezana sa istorijom dijagnoza pojedinca. Pokazalo se da način na koji ljudi upravljaju svojim emocionalnim tegobama ima podjednako veliki uticaj kao i same tegobe.
Za svaki porast od jednog poena na skali psihološke nefleksibilnosti, učesnici iz opšte populacije imali su gotovo tri puta veću verovatnoću da prijave najmanje jednu dijagnozu anksioznog poremećaja. Podaci su takođe pokazali povećanu verovatnoću da osoba istovremeno ima više različitih poremećaja. To sugeriše da reakcija osobe na sopstvenu anksioznost nezavisno doprinosi ukupnom opterećenju mentalnog zdravlja.
Da bi proverili ove obrasce, istraživači su ponovili analizu na zasebnoj grupi od 853 studenta osnovnih studija. Ovi studenti pohađali su veliki univerzitet na severoistoku Sjedinjenih Američkih Država i ispunili su potpuno isti skup onlajn procena kao i učesnici iz opšte populacije. Pošto je studentski uzorak predstavljao drugačiju starosnu i obrazovnu grupu, ova druga analiza omogućila je istraživačima da provere koliko je njihova teorija robusna i primenljiva na različite populacije.
Rezultati studentske grupe gotovo su u potpunosti odražavali nalaze iz uzorka opšte populacije. Veća psihološka nefleksibilnost ponovo je bila povezana sa većom verovatnoćom prijavljivanja anksioznog poremećaja, nezavisno od toga koliko su ozbiljni bili nedavni simptomi anksioznosti kod studenata. Iako je statistički efekat bio nešto slabiji u studentskoj grupi, opšti obrazac ostao je potpuno isti. U obe grupe, osobe koje su prijavljivale rigidne i izbegavajuće reakcije na sopstvenu emocionalnu patnju imale su veću verovatnoću da u svojoj istoriji imaju klinička anksiozna stanja.
Istraživači su takođe analizirali demografske varijable u oba uzorka kako bi utvrdili da li i drugi faktori utiču na istoriju dijagnoza. Ustanovili su da su identifikovanje kao bela osoba i identifikovanje kao žena nezavisno povezani sa većom verovatnoćom prijavljivanja dijagnoze anksioznog poremećaja. Ove demografske povezanosti ostale su prisutne čak i kada su istraživači u svojim statističkim modelima kontrolisali nivo anksioznosti i psihološku nefleksibilnost.
Istraživački tim je napomenuo da formalna dijagnoza može odražavati dostupnost usluga mentalnog zdravlja, kulturne obrasce traženja pomoći ili pristrasnost kliničara. Dijagnoza zasnovana na samoproceni nije uvek univerzalno objektivna mera toga ko doživljava najveći psihološki stres. Društveni i kulturni faktori verovatno utiču na to ko će dobiti formalno medicinsko prepoznavanje svog anksioznog poremećaja. To ukazuje na potrebu za boljim razumevanjem načina na koji se rasa i pol prepliću sa procenama mentalnog zdravlja.
Studija se oslanjala na podatke prikupljene u jednom trenutku putem takozvanih presečnih istraživanja (cross-sectional surveys). Pošto istraživači nisu pratili učesnike tokom više godina, podaci ne mogu da utvrde vremenski sled događaja. Zbog toga ne mogu sa sigurnošću da kažu da li psihološka nefleksibilnost izaziva anksiozne poremećaje ili život sa anksioznim poremećajem dovodi do toga da osoba postane psihološki nefleksibilnija. Pored toga, dijagnoze su bile zasnovane na samoproceni učesnika, a ne potvrđene kliničkim intervjuima ili medicinskom dokumentacijom.
Buduća istraživanja mogla bi da uključe strukturisane kliničke procene kako bi se potvrdila dijagnostička istorija učesnika. Stručnjaci za mentalno zdravlje takođe bi mogli da istraže da li terapije usmerene na povećanje psihološke fleksibilnosti mogu efikasno da leče više oblika anksioznosti istovremeno. Terapije poput Terapije prihvatanjem i posvećenošću (Acceptance and Commitment Therapy, ACT) fokusiraju se na razvijanje fleksibilnijeg ponašanja, umesto isključivo na pokušaj potpunog uklanjanja anksioznosti. Smanjenje intenziteta simptoma anksioznosti i učenje ljudi kako da na te simptome reaguju na fleksibilan način mogli bi predstavljati dva održiva puta ka unapređenju psihološkog blagostanja.
Prilagođeno sa: https://www.psypost.org/how-we-react-to-anxiety-could-be-just-as-important-as-the-anxiety-itself/
